Lỗi Van Chia Liệu: Cách Nhận Biết, Khắc Phục Và Lưu Ý Khi Sử Dụng

Lỗi van chia liệu có thể khiến cửa van kẹt, đóng mở sai hành trình, rò bụi hoặc vật liệu đi sai hướng. Tìm hiểu cách xác định nguyên nhân, kiểm tra motor, gearbox, cánh van và xử lý sự cố đúng kỹ thuật.

Van chia liệu (Diverter Valve) đóng vai trò điều hướng và phân phối vật liệu trong các hệ thống vận chuyển vật liệu rời. Thiết bị có thể được lắp đặt tại đầu ra gầu tải, băng tải, vít tải, phễu, silo hoặc các điểm chuyển liệu giữa nhiều tuyến.

Trong quá trình vận hành, van chia liệu phải làm việc trong môi trường có nhiều bụi, vật liệu rơi liên tục, tải trọng lớn và đôi khi có nhiệt độ cao. Nếu lựa chọn không phù hợp, lắp đặt sai hoặc bảo dưỡng không đúng cách, van có thể xuất hiện tình trạng kẹt van, đóng mở không hết, rò bụi, hoạt động chậm, phát tiếng ồn bất thường hoặc hư hỏng cơ cấu truyền động.

Bài viết dưới đây giúp người vận hành nhận biết các lỗi thường gặp, xác định nguyên nhân và đưa ra hướng xử lý phù hợp, đồng thời đưa ra những lưu ý quan trọng để van hoạt động ổn định và kéo dài tuổi thọ.

1. Lỗi Van chia liệu bị kẹt, không thể đóng/mở

Dấu hiệu nhận biết

Đây là một trong những sự cố phổ biến nhất. Có thể nhận biết qua các dấu hiệu:

• Van không di chuyển khi có lệnh điều khiển.
• Motor/gearbox vẫn hoạt động nhưng cánh van không thay đổi vị trí.
• Xi lanh khí nén hoạt động nhưng van không mở hoặc đóng hoàn toàn.
• Dòng vật liệu bị cản trở hoặc đi sai hướng.
• Xuất hiện tiếng kêu bất thường khi van hoạt động.

Nguyên nhân thường gặp

• Vật liệu tích tụ bên trong van:
  • Bột, bụi hoặc vật liệu có độ ẩm cao có thể bám vào cánh van và thành thân van, khiến cơ cấu chuyển động bị kẹt.
• Vật liệu có kích thước lớn mắc tại khe van:
  • Các dị vật hoặc cục vật liệu lớn có thể nằm giữa cánh van và thân van.
• Cơ cấu truyền động bị kẹt:
  • Trục, khớp nối, bạc đạn hoặc các bộ phận cơ khí có thể bị mài mòn hoặc thiếu bôi trơn.
• Van được lựa chọn không phù hợp:
  • Đối với vật liệu có độ kết dính hoặc độ mài mòn cao, thiết kế van không phù hợp có thể khiến tình trạng kẹt xảy ra thường xuyên.

Cách khắc phục

• Dừng hệ thống và thực hiện quy trình cô lập năng lượng an toàn trước khi kiểm tra.
• Kiểm tra và vệ sinh vật liệu tích tụ trong thân van.
• Loại bỏ dị vật hoặc vật liệu mắc kẹt.
• Kiểm tra trục, khớp nối, bạc đạn và cơ cấu truyền động.
• Kiểm tra và bổ sung dầu/mỡ bôi trơn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Nếu van thường xuyên bị kẹt, cần đánh giá lại thiết kế và đặc tính vật liệu.

2. Lỗi Van chia liệu đóng hoặc mở không hết hành trình

Dấu hiệu nhận biết

• Cánh van không về đúng vị trí cuối.
• Van vẫn còn khe hở sau khi đã có lệnh đóng.
• Vật liệu vẫn tiếp tục đi sang tuyến không mong muốn.
• Tín hiệu báo trạng thái OPEN/CLOSE không khớp với vị trí thực tế.

Nguyên nhân

• Công tắc hành trình (Limit Switch) bị sai vị trí hoặc hỏng.
• Cơ cấu truyền động chưa được điều chỉnh đúng.
• Cánh van bị vật liệu cản trở.
• Trục hoặc khớp nối bị lệch.
• Bộ truyền động không tạo đủ lực/mô-men xoắn.
• Cơ cấu van bị mài mòn sau thời gian dài sử dụng.

Cách khắc phục

1. Kiểm tra xem cánh van có bị vật liệu cản trở hay không.

2. Kiểm tra hành trình thực tế của van.

3. Kiểm tra và căn chỉnh Limit Switch.

4. Kiểm tra khớp nối giữa bộ truyền động và trục van.

5. Kiểm tra mô-men xoắn hoặc lực truyền động.

6. Thay thế các chi tiết bị mòn nếu cần thiết.

Lưu ý: Không nên tự ý tăng lực hoặc mô-men của bộ truyền động khi chưa xác định nguyên nhân. Việc này có thể làm cong cánh van, hỏng trục hoặc gây quá tải cho gearbox.

3. Lỗi Van chia liệu hoạt động chậm hoặc đóng/mở không ổn định

Đối với van sử dụng khí nén

Có thể kiểm tra:

• Áp suất khí cấp.
• Lưu lượng khí.
• Bộ lọc khí.
• Van điện từ.
• Đường ống khí.
• Xi lanh khí nén.
• Rò rỉ khí tại các đầu nối.

Áp suất khí không đủ hoặc đường khí bị nghẽn có thể khiến xi lanh hoạt động chậm.

Đối với van sử dụng motor/gearbox

Cần kiểm tra:

• Nguồn điện cấp cho motor.
• Tình trạng motor.
• Gearbox.
• Khớp nối.
• Bạc đạn và trục.
• Tình trạng bôi trơn.
• Tải thực tế của van.

Nếu motor phát nóng bất thường hoặc liên tục nhảy bảo vệ quá tải, cần dừng thiết bị và kiểm tra thay vì tiếp tục vận hành.

4. Lỗi Van chia liệu bị rò bụi hoặc rò vật liệu

Dấu hiệu

• Bụi thoát ra tại các vị trí nối.
• Vật liệu lọt qua khi van đang ở trạng thái đóng.
• Khu vực xung quanh van xuất hiện nhiều bụi.
• Áp suất hoặc lưu lượng của hệ thống có dấu hiệu bất thường.

Nguyên nhân

• Gioăng làm kín bị hỏng hoặc lão hóa.
• Bề mặt tiếp xúc bị mài mòn.
• Cánh van không đóng kín.
• Bulông liên kết bị lỏng.
• Thân van hoặc cánh van bị biến dạng.
• Thiết kế van không phù hợp với áp suất hoặc đặc tính vật liệu.

Cách khắc phục

• Kiểm tra toàn bộ vị trí làm kín.
• Thay gioăng nếu bị rách, chai cứng hoặc biến dạng.
• Siết lại các liên kết theo đúng yêu cầu.
• Kiểm tra độ kín của cánh van.
• Kiểm tra mức độ mài mòn của các bề mặt tiếp xúc.
• Đối với vật liệu có tính mài mòn cao, cần xem xét sử dụng giải pháp chống mài mòn phù hợp.

5. Lỗi Cánh van bị mài mòn nhanh

Đối với các hệ thống vận chuyển đá, clinker, khoáng sản, than, cát hoặc các vật liệu có tính mài mòn cao, cánh van và các vị trí tiếp xúc trực tiếp với dòng liệu có thể bị mòn nhanh.

Dấu hiệu

• Chiều dày cánh van giảm rõ rệt.
• Xuất hiện lỗ thủng hoặc vết mòn.
• Khe hở giữa cánh van và thân van tăng lên.
• Van đóng không kín.
• Vật liệu rò qua van nhiều hơn trước.

Cách xử lý

• Kiểm tra định kỳ chiều dày tại các vị trí chịu mài mòn.
• Thay thế hoặc sửa chữa phần bị mòn khi cần.
• Sử dụng vật liệu hoặc lớp lót chống mài mòn phù hợp.
• Đánh giá lại thiết kế nếu tốc độ mài mòn quá cao.

Không nên chỉ thay cánh van mà bỏ qua nguyên nhân gây mài mòn, đặc biệt khi vật liệu có lưu lượng lớn hoặc vận tốc dòng liệu cao.

6. Lỗi Van chia liệu phát ra tiếng ồn hoặc rung bất thường

Nguyên nhân có thể

• Vật liệu mắc trong van.
• Trục hoặc bạc đạn bị mòn.
• Khớp nối bị lệch.
• Gearbox hoạt động bất thường.
• Cánh van va chạm với thân.
• Kết cấu đỡ van không đủ chắc chắn.
• Van chịu tải lớn hơn thiết kế.

Cách kiểm tra

• Khi xuất hiện tiếng ồn hoặc rung bất thường, nên kiểm tra theo thứ tự:
• Dòng vật liệu → cánh van → trục → bạc đạn → khớp nối → gearbox → kết cấu lắp đặt.
• Nếu tiếng ồn xuất hiện đột ngột và tăng nhanh, nên dừng thiết bị để kiểm tra thay vì tiếp tục vận hành.

7. Motor hoặc gearbox bị nóng bất thường

Đối với van chia liệu sử dụng motor + gearbox, nhiệt độ tăng bất thường có thể liên quan đến:

• Van bị kẹt hoặc chịu tải quá lớn.
• Gearbox thiếu dầu/mỡ hoặc sử dụng sai loại.
• Bạc đạn bị hỏng.
• Motor quá tải.
• Khớp nối bị lệch.
• Cánh van ma sát với thân.
• Van phải đóng/mở trong điều kiện tải liệu không phù hợp với thiết kế.

Cách khắc phục

• Kiểm tra tải của van trước khi can thiệp vào bộ truyền động. Nếu nguyên nhân xuất phát từ việc cánh van bị kẹt, việc thay motor công suất lớn hơn không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề.

8. Lỗi Van chia liệu hoạt động nhưng vật liệu vẫn đi sai hướng

Đây là lỗi cần đặc biệt lưu ý trong các dây chuyền có nhiều tuyến vận chuyển.

Nguyên nhân

• Cánh van không về đúng vị trí.
• Limit Switch báo sai trạng thái.
• Sai logic điều khiển PLC.
• Cơ cấu truyền động bị trượt.
• Cánh van bị biến dạng hoặc mài mòn.
• Vật liệu lọt qua khe hở của van.
• Lắp đặt van không đúng hướng.

Cách xử lý

• Cần kiểm tra đồng thời cơ khí và điều khiển, không nên chỉ kiểm tra PLC hoặc chỉ kiểm tra van.
• Một van có thể nhận đúng tín hiệu OPEN/CLOSE nhưng cánh van thực tế vẫn chưa đạt đúng vị trí.

9. Những lưu ý quan trọng khi sử dụng van chia liệu

9.1. Không vận hành van khi có vật liệu mắc kẹt

Không cố ép van đóng/mở bằng cách tăng lực truyền động khi chưa xác định nguyên nhân.

Việc này có thể gây:

• Cong cánh van.
• Gãy trục.
• Hỏng gearbox.
• Cháy motor.
• Hư hỏng xi lanh hoặc cơ cấu truyền động.

9.2. Hạn chế đóng/mở van khi dòng liệu đang quá lớn

• Tùy thiết kế, một số loại van không phù hợp để chuyển hướng khi đang chịu toàn bộ tải vật liệu.
• Do đó cần xác định rõ điều kiện đóng/mở cho phép của van trước khi đưa vào vận hành.

9.3. Kiểm tra định kỳ

Nên xây dựng lịch kiểm tra định kỳ đối với:

• Cánh van.
• Trục.
• Bạc đạn.
• Khớp nối.
• Gearbox.
• Motor.
• Xi lanh khí nén.
• Limit Switch.
• Gioăng làm kín.
• Bulông liên kết.
• Các vị trí chịu mài mòn.

Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sự cố từ sớm trước khi ảnh hưởng đến toàn bộ dây chuyền.

10. Lưu ý khi lựa chọn van chia liệu

Một trong những nguyên nhân khiến van nhanh hỏng không nằm ở quá trình vận hành mà bắt đầu từ việc lựa chọn sai thiết bị. Trước khi lựa chọn van, cần xác định tối thiểu:

Van chia liệu không nên được lựa chọn chỉ dựa trên kích thước đường ống hoặc cửa liệu. Đặc tính vật liệu và điều kiện vận hành thực tế cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ và khả năng hoạt động của van.

11. Quy trình kiểm tra khi van xảy ra sự cố

Khi van có dấu hiệu bất thường, có thể thực hiện kiểm tra theo trình tự:

Bước 1 – Kiểm tra tín hiệu điều khiển

• Xác định van có nhận được lệnh OPEN/CLOSE hay không.

Bước 2 – Kiểm tra bộ truyền động

• Kiểm tra motor, gearbox, xi lanh hoặc actuator.

Bước 3 – Kiểm tra cơ cấu cơ khí

• Kiểm tra trục, khớp nối, bạc đạn và cánh van.

Bước 4 – Kiểm tra vật liệu

• Xác định có vật liệu tích tụ hoặc mắc kẹt bên trong hay không.

Bước 5 – Kiểm tra hành trình

• Kiểm tra vị trí thực tế của cánh van và Limit Switch.

Bước 6 – Kiểm tra độ kín và mài mòn

• Kiểm tra gioăng, khe hở và các bề mặt tiếp xúc.

Bước 7 – Chạy thử không tải và có tải

• Sau khi hoàn tất kiểm tra và đảm bảo an toàn, tiến hành chạy thử theo quy trình của nhà máy.

12. An toàn khi bảo trì van chia liệu

Van chia liệu thường nằm trong dây chuyền vận chuyển vật liệu có nguy cơ kẹt liệu, vật liệu rơi, bụi và chuyển động cơ khí. Vì vậy, trước khi kiểm tra hoặc bảo trì cần:

• Dừng thiết bị liên quan.
• Cô lập nguồn điện/khí nén/thủy lực theo quy trình an toàn của nhà máy.
• Xác nhận van không còn khả năng chuyển động ngoài ý muốn.
• Kiểm tra và loại bỏ vật liệu có nguy cơ rơi xuống.
• Sử dụng đầy đủ PPE phù hợp.
• Không đưa tay vào bên trong van khi chưa đảm bảo cô lập năng lượng.
• Không đứng tại vị trí có nguy cơ vật liệu rơi hoặc xả bất ngờ.

An toàn phải được ưu tiên trước việc kiểm tra và sửa chữa thiết bị.

13. Khi nào nên thay mới van chia liệu?

Không phải mọi sự cố đều cần thay toàn bộ van. Tuy nhiên, nên đánh giá phương án thay mới khi:

• Thân van bị biến dạng nghiêm trọng.
• Cánh van bị mòn hoặc biến dạng vượt khả năng sửa chữa.
• Trục bị cong/gãy.
• Cơ cấu truyền động thường xuyên hư hỏng.
• Van liên tục bị kẹt dù đã sửa chữa.
• Tình trạng rò vật liệu không thể khắc phục bằng thay gioăng hoặc căn chỉnh.
• Thiết bị hiện tại không còn phù hợp với năng suất hoặc đặc tính vật liệu mới.

Trong trường hợp van liên tục phát sinh cùng một lỗi, cần xem xét nguyên nhân gốc của hệ thống thay vì chỉ sửa chữa từng lần.

14. Focus Engineering – Tư vấn và cung cấp van chia liệu cho hệ thống vận chuyển vật liệu

Focus Engineering cung cấp các giải pháp van chia liệu, van phân phối và thiết bị điều hướng vật liệu cho các hệ thống vận chuyển vật liệu rời trong công nghiệp.

Tùy theo yêu cầu của từng dây chuyền, van có thể được lựa chọn theo:

• Kích thước và năng suất vận chuyển.
• Đặc tính vật liệu.
• Nhiệt độ làm việc.
• Mức độ mài mòn.
• Số lượng hướng phân phối.
• Phương án truyền động.
• Yêu cầu điều khiển tự động.
• Điều kiện lắp đặt thực tế.

Khách hàng cần cung cấp gì để lựa chọn van?

Chỉ cần cung cấp các thông tin cơ bản như:

• Loại vật liệu → năng suất → kích thước cửa liệu → số hướng cần chia → nhiệt độ → phương án điều khiển → bản vẽ hoặc hình ảnh vị trí lắp đặt.

Từ những thông tin này, phương án van có thể được lựa chọn phù hợp hơn với điều kiện thực tế, hạn chế tình trạng kẹt van, mài mòn nhanh, đóng mở không hết hoặc quá tải bộ truyền động trong quá trình vận hành.

Focus Engineering – Giải pháp vận chuyển vật liệu và xử lý bụi cho hệ thống công nghiệp.

CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN KỸ THUẬT TIÊU ĐIỂM

Email: sales@focus-eng.vn
Hotline: 0283 816 5396